ZAKON ZA BIBLIOTE^NATA DEJNOST

 "Slu`ben vesnik na SRM" br. 35/84/  

 I. OP[TI  ODREDBI
  ^len 1  
 Bibliote~nata dejnost e op{testvena dejnost koja preku bibliote~niot materijal go {iri obrazovanieto, trajno gi zadovoluva kulturnite potrebi na rabotnite lu|e i gra|anite i pridonesuva za unapreduvawe na stru~nata i nau~no-istra`uva~kata rabota i za razvojot na obrazovanieto, kulturata, naukata, stopanstvoto i drugite dejnosti.
  ^len 2

 Bibliote~nata dejnost vo smisla na ovoj zakon opfa}a nabavuvawe, ~uvawe, obrabotuvawe i davawe na koristewe bibliote~en  materijal, kako i pribirawe, obrabotka i prezentirawe na informacii i podatoci za bibliote~niot materijal.   ^len 3

 Bibliote~nata dejnost se vr{i vrz edinstveni principi vo soglasnost so sovremenite metodi i standardi za obrabotka, ~uvawe i koristewe na bibliote~en materijal i drugi vidovi bibliote~no-informativno rabotewe.
   ^len 4

 Kako bibliote~en materijal vo smisla na ovoj zakon se smetaat site vidovi pe~aten ili na drug na~in umno`en materijal kako: knigi, bro{uri, vesnici, spisanija, doktorski disertacii, magisterski trudovi, nau~no-istra`uva~ki proekti, materijali od nau~ni i stru~ni sobiri, rakopisi, elaborati, katalozi, prospekti, plakati, letoci, programi, kartografski i noten materijal, separati, standardi, patenti, reprodukcii na likovni dela, razglednici, kalendari, fotografii, gramofonski plo~i, tonski i video-kaseti, magnetofonski i magentni lenti, diskovi, disketi, mikrofilmovi, mikrofi{i i drug materijal sozdaden so reprografska tehnika od interes za bibliote~nata dejnost.
   ^len 5

 Bibliote~nata dejnost e od poseben op{testven interes.
 Op{testveno-ekonomskite zaednici, samoupravnite interesni zaednici na kulturata, naukata i obrazovanieto, organiaciite na zdru`eniot trud i drugi samoupravni organizacii i zaednici, obezbeduvaat uslovi za rabota na bibliotekite i razvoj na bibliote~nata dejnost.
  ^len 6

 Za bibliote~niot materijal {to ima svojstvo na spomenik na kulturata se primenuvaat propisite za za{tita na spomenicite na kulturata.
  ^len 7

 Stru~nite raboti vo vrska so organiziraweto i unapreduvaweto na bibliote~nata dejnost gi vr{at mati~nite biblioteki spored odredbite na ovoj zakon.
 

 II. BIBLIOTE^EN  MATERIJAL
  ^len 8    Bibliote~niot materijal bibliotekite go nabavuvaat so kupuvawe, razmena, podaroci i zave{tanija i preku zadol`itelniot primerok {to odredeni biblioteki go dobivaat spored Zakonot za dostavuvawe na pe~ateni raboti na opredeleni ustanovi.
   ^len 9    Bibliote~niot materijal se ~uva vo pogodni uslovi i se za{tituva so primena na sovremeni tehni~ki sredstva i uredi zaradi negovo odr`uvawe i trajno koristewe.
  ^len 10   Propisi za stru~no obrabotuvawe na bibliote~niot materijal donesuva Narodnata i univerzitetska biblioteka "Kliment Ohridski" vo Skopje /Narodna i univerzitetska biblioteka/.
  ^len 11    Bibliotekite povremeno vr{at revizija na bibliote~niot materijal, so koja se utvrduva sostojbata na bibliote~niot materijal i potrebata od prezemawe na merki za negova za{tita.
 Rokot za vr{ewe na revizija se opredeluva so statutot na bibliotekata.
  ^len 12    Bibliotekite mo`at da go ograni~at koristeweto na o{teteniot redok bibliote~en materijal zaradi negovo trajno za~uvuvawe.
   ^len 13    Rashoduvawe na bibliote~en materijal se vr{i komisiski spored edinstveni kriteriumi.
 Kriteriumite od stav 1 na ovoj ~len gi utvrduva Narodnata i univerzitetska biblioteka.
  ^len 14    Koj bibliote~en materijal }e se smeta za spomenik na kulturata i redok bibliote~en materijal, kako i uslovite i na~inot na stru~noto obrabotuvawe, za{tita, ~uvawe i koristewe na ovoj materijal opredeluva Narodnata i univerzitetska biblioteka.
  ^len 15    Poedinci, dr`avi, organi, organizacii na zdru`eniot trud, samoupravni interesni zaednici i drugi organizacii i zaednici {to nabavile redok bibliote~en materijal se dol`ni vo rok od {eeset dena od denot na nabavuvaweto da go prijavat na Narodnata i univerzitetska biblioteka za evidencija.
 Narodnata i univerzitetska biblioteka, vo dogovor so imatelot, vr{i mikrofilmuvawe na retkiot bibliote~en materijal od stav 1 na ovoj ~len.
  ^len 16    Vo slu~aj na prestanok na rabota na biblioteka, so aktot za prestanok se opredeluva na koja biblioteka }e i bide predaden bibliote~niot materijal na bibliotekata {to prestanuva so rabota, po prethodno pribaveno mislewe na Narodnata i univerzitetska biblioteka.
  ^len 17

 Izdava~kite organizacii i kni`arnicite se dol`ni bibliote~niot materijal {to go rashoduvaat prethodno da go ponudat za proda`ba na mati~nata biblioteka  na podra~jeto na op{tinata, po cena i drugi uslovi pod koi se prodava na organizaciite za otkup i prerabotka na hartija.
 Mati~nita biblioteka od stav 1 na ovoj ~len e dol`na vo rok od trieset dena da go izvessti ponuduva~ot dali ja prifa}a ponudata.
 Po istekot na rokot od stav 2 na ovoj ~len ponudata mo`e da ja prifati druga biblioteka vo ist rok i pod isti uslovi.
  ^len 18    Bibliotekite mo`at da vr{at razmena, pozajmuvawe i otstapuvawe na bibliote~en materijal so biblioteki i drugi srodni organizacii vo zemjata i stranstvo.
 Vo razmena, pozajmuvawe i otstapuvawe na redok bibliote~en materijl, bibliotekite se dol`ni da pribavat prethodna soglasnost na Narodnata i univerzitetska biblioteka.
  ^len 19    Bibliote~en materijal {to ima svojstvo na spomenik na kulturata ne mo`e da se izvezuva nitu iznesuva vo stranstvo.
 Po isklu~ok, bibliote~en materijal od stav 1 na ovoj ~len mo`e da se izveze odnosno izveze vo stranstvo samo so odobrenie na pretsedatelot na Republi~kiot komitet za kultura, po prethodno pribaveno mislewe od Narodnata i univerzitetska biblioteka.
 

III ORGANIZACIJA NA BIBLIOTE^NATA DEJNOST
  ^len 20    Biblioteki osnovaat op{tinite i Republikata, mesnite i samoupravnite interesni zaednici, organizaciite na zdru`eniot trud i drugi organizaciii i zaednici i zdru`enija na gra|ani.
   ^len 21    Bibliote~na dejnost vr{at samostojni biblioteki i biblioteki vo sostav.
 Samostojni biblioteki se organizacii na zdru`eniot trud {to vr{at bibliote~na dejnost.
 Biblioteki vo sostav se posebno organizirani delovi {to vr{at bibliote~na dejnost vo ramkite na organizacii na zdru`eniot trud od oblasta na kulturata, obrazovanieto, naukata i vo drugi organizacii na zdru`eniot trud, o{testveno-politi~ki organizacii, drugi op{testveno-pravni lica, dr`avni organi i gra|ansko-pravni lica.
   ^len 22

 Biblioteka mo`e da se osnova, odnosno organizira ako se ispolneti slednive uslovi:

  ^len 23    Bibliotekite, spored namenata i korisnicite mo`at da bidat narodni, specijalni, visoko{kolski i u~ili{ni.
 Narodnite biblioteki se nameneti za zadovoluvawe na op{tobrazovnite, kulturnite i drugi potrebi na rabotnite lu|e i gra|anite.
 Specijalnite biblioteki se nameneti na stru~na i nau~no-istra`uva~ka rabota vo oddelni podra~ja na op{testveniot trud.
 Visoko{kolskite biblioteki se nameneti za obrazovno-vospitni i nau~no-istra`uva~ki potrebi na studentite i nastavniot kadar.
 U~ili{nite biblioteki se nameneti za obrazovno-vospitnite potrebi na u~enicite i nastavniot kadar vo osnovnite u~ili{ta i srednoto naso~eno obrazovanie.
  ^len 24    Zadovoluvaweto na op{toobrazovnite, kulturnite i drugi potrebi na rabotnite lu|e i gra|anite i stru~nata i nau~no-istra`uva~ka rabota vo site podra~ja na op{testveniot trud se ostvaruvaat vo Narodnata i univerzitetska biblioteka "Kliment Ohridski" vo Skopje, kako narodna biblioteka na Socijalisti~ka Republika Makedonija.
  ^len 25    Bibliotekite gi vr{at slednite raboti:

 Bibliotekite ja vr{at svojata dejnost i preku podra~ni i podvi`ni biblioteki.
 Bibliotekite mo`at da vr{at proda`ba na antikvaren bibliote~en materijal pod uslovi {to }e gi opredeli Narodnata i univerzitetska biblioteka.
  ^len 26    Za trajno organizirano i sistematsko razvivawe i unapreduvawe na bibliote~nata dejnost za podra~je na op{tina, odnosno za teritorijata na Republikata, odredeni narodni biblioteki, pokraj svojata redovna dejnost, vr{at i drugi raboti opredeleni so ovoj zakon /mati~ni biblioteki/.
 Rabotite na mati~na biblioteka za teritorijata na Republikata gi vr{i  Narodnata i univerzitetska biblioteka, kako centralna mati~na biblioteka za Socijalisti~ka Republika Makedonija.
 Op{tinata opredeluva narodna biblioteka {to }e gi vr{i rabotite na mati~na biblioteka za podra~jeto na op{tina.
 Mati~na biblioteka od edna op{tina mo`e da vr{i mati~na dejnost i za podra~je na druga op{tina, vrz osnova na dogovor za op{tinite.
  ^len 27    Mati~nite biblioteki, pokraj rabotite od ~len 25 od ovoj zakon, gi vr{at i slednite raboti:

^len 28    Narodnata i univerzitetska biblioteka, kako centralna mati~na biblioteka, pokraj rabotite od ~len 25 i ~len 27 na ovoj zakon, gi vr{i i slednite raboti:

^len 29    Narodnata i univerzitetska biblioteka, pokraj rabotite od ~lenovite 25, 27 i 28 na ovoj zakon, vr{i i funkcija na Referalen centar na Socijalisti~ka Republika Makedonija, preku koj:

^len 30    Posebniot op{testven inters vo vr{eweto na bibliote~nata dejnost se obezbeduva so u~estvo na pretstavnici na korisnicite na uslugite i drugite zainteresirani organizacii i zaednici, pretstavnici na osnova~ite, pretstavnici na op{tina, odnosno Republikata, op{testveno-politi~kite i op{testvenite organizacii i na zdru`enijata na gra|anite /pretstavnici na op{testvenata zaednica/ vo odlu~uvaweto vo bibliotekite za raboti od poseben op{testven interes.
  ^len 31    Kako raboti od poseben op{testven interes vo bibliote~nata dejnost se smetaat:

  ^len 32    Korisnicite na uslugite i drugite zainteresirani organizacii i zaednici, op{testveno-politi~kite i op{testvenite organizacii i zdru`enijata na gra|anite, kako i brojot na nivnite pretstavnici, {to u~estvuvaat vo odlu~uvaweto za rabotite od ~len 31 na ovoj zakon, se opredeluvaat so statutot na bibliotekata.
 Osnova~ot i sobranieto na op{tinata imenuvaat po dvajca pretstavnici vo bibliotekata {to u~estvuvaat vo odlu~uvaweto za rabotite od poseben op{testven interes vo bibliote~nata dejnost.
 Sobranieto na Socijalisti~ka Republika Makedonija imenuva trojca pretstavnici vo Narodnata i univerzitetska biblioteka {to u~estvuvaat vo odlu~uvaweto za rabotite od poseben op{testven interes vo bibliote~nata dejnost.
  ^len 33

 Odluka za rabotite od ~len 31 na ovoj zakon e donesena ako delegatite na rabotnicite i pretstavnicite na op{testvenata zaednica ja usvoile so mnozinstvo glasovi.
  ^len 34    Sobranieto na op{tinata dava soglasnost na odredbite na samoupravnata spogodba za zdru`uvawe i na statutot na bibliotekata {to se odnesuvaat na rabotite od poseben op{testven interes i na u~estvoto na pretstavnicite na op{testvenata zaednica vo odlu~uvaweto po tie raboti.
 Soglasnost od stav 1 na ovoj ~len na Statutot na Narodnata i univerzitetska biblioteka dava Sobranieto na Socijalisti~ka Republika Makedonija.
   ^len 35    Rabotovoden organ na bibliotekata se imenuva i razre{uva vo soglasnost so sobranieto na op{tinata.
 Rabotovoden organ na Narodnata i univerzitetskata biblioteka se imenuva i razre{uva vo soglasnost so Sobranieto na Socijalisti~ka Republika Makedonija.
 Konkursnata komisija za utvrduvawe predlog za imenuvawe na rabotovoden organ na Narodnata i univerzitetska biblioteka se sostoi od  8 ~lenovi, od koi po 2 ~lena imenuvaat organot na upravuvawe na bibliotekata, Osnovnata organizacija na sindikatot, Republi~kiot odbor na Sindikatot na rabotnicite od obrazovanieto, naukata i kulturata i Sobranieto na Socijalisti~ka Republika Makedonija.
  ^len 36    Za razgleduvawe na opredeleni pra{awa od stru~no-nau~en karakter vo bibliotekite mo`at da se obavuvaat stru~ni soveti.
 Vo rabotata na stru~nite soveti mo`at da u~estvuvaat i stru~ni i nau~ni rabotnici {to ne se vo raboten odnos vo bibliotekata.
 Delokrugot i sostavot na stru~nite soveti poblisku se ureduvaat so statutot na bibliotekata.
  ^len 37    Nadzor nad zakonitosta na rabotata na Narodnata i univerzitetska biblioteka vr{i Republi~kiot komitet za kultura.
  ^len 38

 Zaradi razgleduvawe na pra{awa od zaedni~ki interes za unapreduvawe na bibliote~nata dejnost, stru~na sorabotka na bibliotekite i drugi pra{awa od zaedni~ki interes za razvoj na bibliote~nata dejnost, bibliotekite od Socijalisti~ka Republika Makedonija mo`at da se zdru`at vo zaednica na bibliotekite.
 

IV BIBLIOTE^NO-INFORMATIVEN SISTEM
  ^len 39    Bibliotekite vo SR Makedonija dejstvuvaat kako edinstven bibliote~no-informativen sistem {to se povrzuva so soodvetnite sistemi vo drugite socijalisti~ki republiki i socijalisti~ki avtonomni pokraini i vo stranstvo.
Bibliote~no-informativniot sistem e del od op{testveniot sistem na informirawe na Socijalisti~ka Republika Makedonija.
  ^len 40    Bibliotekite, preku sorabotka so informativno-dokumentaristi~kite slu`bi i informativnite centri na nau~no-istra`uva~ki organizacii, se povrzuvaat so sistemot na nau~nite informacii.
  ^len 41    Preku bibliote~no-informativniot sistem se obezbeduva usoglaseno, standardizirano i ekonomi~no bibliote~no rabotewe, racionalno koristewe na bibliote~niot materijal i zadovoluvawe na potrebite od informacii.
  ^len 42    Bibliote~no-informativniot sistem na Socijalisti~ka Republika Makedonija go so~inuvaat potsistemi ~ij broj, vidovi  i funkcionirawe go odreduva Narodnata i univerzitetska biblioteka vo zavisnost od potrebite na op{testvenata zaednica.
  ^len 43    Edinstvenosta na bibliote~no-informativniot sistem se obezbeduva osobeno preku:

  ^len 44    Pravata i obvrskite na subjektite na bibliote~no-informativniot sistem poblisku se reguliraat so samoupravni spogodbi.
 

V STRU^NI ZVAWA
  ^len 45    Stru~nite raboti vo oblasta na bibliote~nata dejnost gi vr{at rabotnici {to imaat stru~na podgotovka za bibliotekarski pomo{nik II vrsta, bibliotekraski pomo{nik I vrsta, bibliotekar, vi{ bibliotekar i bibliotekar-sovetnik.
  ^len 46    Vo zvaweto vi{ bibliotekar mo`e da bide izbrano lice koe ima akademski stepen na magister ili najmalku  10 godini rabota kako bibliotekar, objaveni ili poznati stru~ni raboti od zna~ewe za unapreduvawe na bibliote~nata dejnost i sposobnost za samostojno organizirawe na stru~nata rabota.
 Vo zvaweto bibliotekar-sovetnik mo`e da bide izbrano lice koe ima doktorat na nauki ili najmalku 10 godini rabota kako vi{ bibliotekar, istaknati objaveni ili poznati stru~ni raboti od posebno zna~ewe za unapreduvawe na bibliote~nata dejnost i lice koe ima postignato izvonredno zna~ajni rezultati vo razvojot i unapreduvaweto na bibliote~nata dejnost.
  ^len 47    Opredeleni stru~ni raboti vo oblasta bibliote~nata dejnost mo`at da  vr{at i rabotnici {to imaat nau~ni zvawa, kao i stru~ni zvawa vo oblasta na za{tita na spomenicite na kulturata, arhivskata i muzejskata  dejnost.
  ^len 48    Stru~ni raboti vo oblasta na bibliote~nata dejnost vr{at i rabotnici {to imaat soodvetna sredna stru~na podgotovka za bibliotekarski pomo{nik  II vrsta, soodvetna vi{a stru~na podgotovka za bibliotekarski pomo{nik I vrsta, odnosno soodvetna visoka stru~na podgotovka za bibliotekar.
 Koja stru~na podgotovka e soodvetna za vr{ewe na stru~ni raboti  vo oblasta na bibliote~nata dejnost od stav 1. ovoj ~len se opredeluva so op{t akt na bibliotekata.
  ^len 49    Izborot na zvaweto vi{ bibliotekar i bibliotekar-sovetnik go vr{i organot na upravuawe na bibliotekata, po predlog na posebna stru~na komisija koja e sostavena od najmalku  tri ~lena.
 ^lenovite na stru~nata komisija od stav 1 na ovoj ~len treba da go imaat najmalku ona zvawe za koe se vr{i izborot ili soodvetno nau~no zvawe.
 ^lenovite na stru~nata komisija gi imenuva i razre{uva organot na upravuvawe na bibliotekata. Za ~lenovi na stru~nata komisija mo`at da bidat imenuvani i lica nadvor od bibliotekata.
  ^len 50    Na licata koi do 8 avgust 1965 godina se zdobile so zvaweto vi{ bibliotekar zdobienoto zvawe im se priznava.
 Licata {to se zdobile so stru~ni zvawa po 8 avgust 1965 godina, do vleguvaweto vo sila na ovoj zakon mo`at da se reizberat vo isto ili povisoko zvawe pod uslovite opredeleni so ovoj zakon.

 
VI KAZNENI ODREDBI
  ^len 51    So pari~na kazna od 3.000 do 15.000 dinari }e se kazni za prekr{ok biblioteka koja bez soglasnost na Narodnata i univerzitetska biblioteka izvr{i razmena, pozajmuvawe ili otstapuvawe na redok bibliote~en materijal /~len 18/.
 So pari~na kazna od 1.000 do 3.000 dinari za prekr~ok od  stav 1 }e se kazni i odgovornoto lice vo bibliotekata.
  ^len 52    So pari~na kazna od 4.000 do 20.000 dinari }e se kazni za prekr{ok biblioteka {to ne obezbedila uslovi za ~uvawe i za{tita na bibliote~niot materijal /~len 9/.
 So pari~na kazna od 500 do 2.000 dinari za prekr{ok od stav 1 }e se kazni i odgovornoto lice vo bibliotekata.
  ^len 53    So pari~na kazna od 1.000 do 10.000 dinari }e se kazni za prekr{ok organizacija na zdru`eniot trud, samoupravna interesna zaednica i druga organizacija i zaednica {to ne }e prijavi redok bibliote~en materijal vo propi{aniot rok /~len 15/.
 So pari~na kazna od 500 do 1.500 dinari za prekr{ok od stav 1 }e se kazni i odgovornoto lice vo pravnoto lice, vo organot na upravata, drugite dr`avni organi i stru~nite slu`bi na op{testveno politi~kite organizacii.
 Za prekr{ok od stav 1 }e se kazni poedinec so pari~na kazna od 200 do 1.000 dinari.
  ^len 54    So pari~na kazna od 3.000 do 15.000 dinari }e se kazni za prekr{ok organizacija na zdru`eniot trud koja }e postapi sprotivno na ~len 17 od ovoj zakon.
 So pari~na kazna od 1.000 do 3.000 dinari za prekr{ok od stav 1 }e se kazni i odgovornoto lice vo organizacijata.

 
VII PREODNA I ZAVR[NA ODREDBA
   ^len 55    Rabotnicite {to vr{at raboti vo oblasta na bibliote~nata dejnost, a ne gi ispolnuvaat uslovite vo odnos na stru~nata podgotovka propi{ani so ovoj zakon, se dol`ni vo rok od pet godini od denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon da gi ispolnat tie uslovi.
  ^len 56    So vleguvaweto vo sila na Zakonot za bibliotekarska dejnost /"Slu`ben vesnik na SRM" br. 17/74/ prestanal da va`i Zakonot za bibliotekite /"Slu`ben vesnik na SRM" br. 14/65/.

©  Narodna i univerzitetska biblioteka "Sv. Kliment Ohridski" 1997.